Encyklopedia Inwestora

Akcja to papier wartościowy reprezentujący ułamek własności spółki. Kupując akcję stajesz się współwłaścicielem firmy. Akcja zwykła daje prawo do dywidendy i głosu na WZA. Akcja uprzywilejowana może dawać wyższą dywidendę lub więcej głosów, ale często bez prawa głosu.

Aktywo to cokolwiek co posiada wartość ekonomiczną i może generować przychody: akcje, nieruchomości, obligacje, gotówka, złoto. Inwestowanie polega na nabywaniu aktywów, które mają rosnąć na wartości lub generować przepływy.

Alokacja aktywów to decyzja o podziale kapitału między akcje, obligacje, gotówkę i inne aktywa. To najważniejsza decyzja inwestycyjna — badania pokazują że odpowiada za 90% wyników portfela w długim terminie.

Analiza fundamentalna polega na ocenie kondycji finansowej spółki — jej przychodów, zysku, zadłużenia, modelu biznesowego i perspektyw wzrostu. Celem jest odpowiedź: czy akcje są tańsze czy droższe niż warte?

Analiza techniczna to metoda oceny instrumentów finansowych na podstawie historycznych danych cenowych i wolumenu. Zakłada, że historia się powtarza i że cena dyskontuje wszystko. Używa trendów, poziomów wsparcia/oporu, oscylatorów i formacji.

Altcoiny (alternative coins) to wszystkie kryptowaluty inne niż Bitcoin. Ethereum, Solana, XRP, Cardano — to altcoiny. Charakteryzują się wyższą zmiennością niż BTC i wyższym ryzykiem, ale też potencjalnie wyższymi zwrotami.

Benchmark to indeks lub wskaźnik służący jako punkt porównawczy do oceny wyników portfela lub funduszu. Jeśli Twój portfel zarobił 8% ale S&P 500 (benchmark) zarobił 15% — „underperformowałeś” rynek.

Beta mierzy jak bardzo akcja porusza się względem rynku. Beta = 1: akcja porusza się razem z rynkiem. Beta > 1: bardziej zmienna niż rynek. Beta < 1: mniej zmienna. Beta ujemna: porusza się odwrotnie do rynku.

Bilans pokazuje co spółka posiada (aktywa) i skąd pochodzi finansowanie (pasywa). Aktywa = Kapitał własny + Zobowiązania. Zawsze.

Bitcoin to zdecentralizowana kryptowaluta stworzona w 2009 roku przez Satoshi Nakamoto. Działa na blockchainie, ma ograniczoną podaż (21 mln BTC) i jest traktowany jako „cyfrowe złoto”. Największy udział w rynku kryptowalut (dominacja BTC).

Blockchain to technologia rozproszonej bazy danych, gdzie dane zapisane są w blokach połączonych kryptograficznie w łańcuch. Jest niezmienialny, transparentny i zdecentralizowany — brak jednego kontrolującego centrum.

Blue chipy to akcje dużych, renomowanych spółek o długiej historii, stabilnych wynikach i silnej pozycji rynkowej. Zwykle wypłacają dywidendy i są mniej ryzykowne niż małe spółki. Nazwa pochodzi od najwyżej wartościowego żetonu w pokera.

Broker to instytucja przez którą kupujesz i sprzedajesz akcje, ETF-y i inne instrumenty. W Polsce regulowany przez KNF. Popularne: XTB, mBank Brokerage, BOSSA, Santander BM. Za granicą: Interactive Brokers, Degiro.

Cash Flow pokazuje realny ruch gotówki — nie zysk księgowy. Trzy rodzaje: operacyjny (z działalności), inwestycyjny (zakup/sprzedaż aktywów), finansowy (kredyty, dywidendy, emisje). Spółka może mieć zysk a brakować gotówki.

CAPEX to wydatki na zakup lub ulepszenie trwałych aktywów: maszyn, fabryk, infrastruktury. Wysoki CAPEX może oznaczać wzrost albo nieefektywność. FCF = Cash flow operacyjny − CAPEX.

CCC mierzy ile dni mija od zapłaty dostawcom do otrzymania pieniędzy od klientów. Im krótszy lub ujemny — tym lepsza płynność. Amazon ma ujemny CCC — inkasuje od klientów zanim płaci dostawcom.

Cykl koniunkturalny to regularne fazy aktywności gospodarczej: ekspansja → szczyt → recesja → dno → ekspansja. Trwa średnio 5–10 lat. Giełda zwykle wyprzedza gospodarkę o 6–12 miesięcy.

DCF to metoda wyceny — prognozujesz przyszłe wolne przepływy gotówkowe i dyskontując je stopą WACC sprowadzasz do wartości obecnej. Wynik to „wewnętrzna wartość” spółki.

DCA polega na regularnym inwestowaniu stałej kwoty niezależnie od bieżących cen. Gdy rynek spada — kupujesz więcej jednostek. Gdy rośnie — mniej. Średnia cena zakupu obniża się w stosunku do inwestowania jednorazowego.

DeFi to ekosystem aplikacji finansowych działających na blockchainie (głównie Ethereum) bez tradycyjnych pośredników. Możesz pożyczać, zarabiać odsetki i handlować kryptowalutami bez banku czy brokera.

Deflacja to ogólny spadek cen. Brzmi dobrze, ale jest groźna — konsumenci odkładają zakupy „bo jutro będzie taniej”, co hamuje gospodarkę. Banki centralne bardziej boją się deflacji niż umiarkowanej inflacji.

Dezinflacja to spowolnienie tempa wzrostu cen — inflacja maleje ale nadal jest dodatnia. Różnica od deflacji: ceny rosną, tylko wolniej. Dezinflacja jest zwykle pozytywna dla rynków.

Dywersyfikacja to inwestowanie w różne aktywa, sektory i rynki, żeby ograniczyć ryzyko. „Nie wkładaj wszystkich jajek do jednego koszyka.” Kluczowa zasada każdego inwestora.

Dywidenda to gotówka wypłacana akcjonariuszom z zysku spółki. Wypłacają ją zwykle dojrzałe, stabilne firmy. Spółki wzrostowe reinwestują zyski w rozwój zamiast wypłacać dywidendę.

Aby otrzymać dywidendę musisz posiadać akcje przed dniem ustalenia prawa do dywidendy (record date). W Polsce rozliczenie sesji trwa 2 dni (T+2) — musisz kupić akcje co najmniej 2 dni robocze wcześniej.

Duracja to miara wrażliwości ceny obligacji na zmiany stóp procentowych. Duracja = 5 lat oznacza, że przy wzroście stóp o 1% cena obligacji spadnie o ok. 5%. Im dłuższy termin i niższy kupon — tym wyższa duracja.

EBIT (Earnings Before Interest and Taxes) = zysk operacyjny. Pokazuje rentowność działalności operacyjnej bez wpływu struktury finansowania i opodatkowania. Różni się od EBITDA brakiem korekty o amortyzację.

EBITDA to zysk operacyjny przed amortyzacją. Popularny przy porównywaniu spółek niezależnie od struktury finansowania i polityki amortyzacji. Używany w wycenach (EV/EBITDA) i kowenantach kredytowych.

EPS = zysk netto ÷ liczba akcji w obrocie. Kluczowy wskaźnik rentowności — śledź jego wzrost w czasie. Rosnący EPS przy stałej liczbie akcji = spółka zarabia coraz więcej na akcję.

ETF to fundusz notowany na giełdzie odwzorowujący indeks lub koszyk aktywów. Kupując jeden ETF inwestujesz w setki/tysiące spółek. Niskie opłaty (TER 0,07–0,20%), prosta dywersyfikacja, wysoka płynność.

EV = Kapitalizacja + Dług netto (dług – gotówka). Reprezentuje ile zapłaciłbyś za przejęcie całej spółki. Używany w EV/EBITDA i EV/FCF — bardziej miarodajny niż sama kapitalizacja.

Replikacja fizyczna: ETF faktycznie kupuje wszystkie (lub większość) akcji z indeksu. Bezpieczniejsza. Replikacja syntetyczna: ETF używa kontraktów SWAP zamiast kupować akcje. Niższe koszty, ale dodatkowe ryzyko kontrahenta.

FCF = Cash Flow operacyjny − CAPEX. To gotówka którą spółka może przeznaczyć na dywidendę, skup akcji, spłatę długu lub przejęcia. Rosnący FCF to najważniejszy sygnał jakości spółki.

FIRE to ruch finansowy zakładający agresywne oszczędzanie (50–70% dochodów) i inwestowanie, co pozwala na osiągnięcie niezależności finansowej i przejście na emeryturę przed 65. rokiem życia.

Forex (Foreign Exchange) to globalny rynek wymiany walut. Obrót dzienny ok. 7,5 biliona dolarów — największy rynek świata. Działa 24h/5 dni w tygodniu. Handluje się parami walutowymi (EUR/USD, USD/JPY).

Futures to umowa zobowiązująca do kupna lub sprzedaży określonego aktywa w przyszłości po cenie ustalonej dziś. Używane do hedgingu (zabezpieczenia) lub spekulacji. Wymagają depozytu zabezpieczającego.

Fundusz inwestycyjny zbiera pieniądze od wielu inwestorów i inwestuje je zgodnie ze strategią. Zarządza nim TFI (Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych). Aktywne fundusze pobierają 1,5–2,5% opłaty rocznie i rzadko biją rynek. Pasywne (ETF) pobierają 0,07–0,50%.

Hedge fund to prywatny fundusz inwestycyjny stosujący zaawansowane strategie: krótką sprzedaż, dźwignię, derywaty, arbitraż. Dostępny tylko dla zamożnych inwestorów (próg wejścia 1 mln USD+). Pobiera „2 i 20” — 2% zarządzania + 20% zysku.

Gap to luka na wykresie — akcja otwiera się znacznie wyżej lub niżej niż zamknęła się poprzedniego dnia. Powstaje np. po publikacji wyników lub ważnych newsach. Istnieje teoria że większość gapów zostaje „wypełniona” — cena wraca do poziomu sprzed luki.

Halving to wbudowany mechanizm Bitcoina — co ~210 000 bloków (ok. 4 lata) nagroda za wydobycie bloku spada o połowę. Zmniejsza podaż nowych BTC. Historycznie poprzedzał duże wzrosty kursu w ciągu 12–18 miesięcy.

Horyzont inwestycyjny to okres, na jaki planujesz ulokować kapitał. Krótki (<2 lata) → niskie ryzyko (lokaty, obligacje). Długi (>10 lat) → można akceptować wyższą zmienność (akcje, ETF). Horyzont determinuje właściwą alokację aktywów.

Hossa to okres przedłużonych wzrostów — indeksy rosną o ponad 20% od dna. Towarzyszy jej optymizm, rosnące wolumeny i napływ nowych inwestorów. Historycznie hossy trwają dłużej niż bessy.

IKE pozwala inwestować w akcje/ETF/obligacje bez płacenia 19% podatku Belki od zysku, pod warunkiem wypłaty po 60. roku życia. Limit wpłat 2025: ok. 23 472 zł rocznie. Jedna z najlepszych dostępnych optymalizacji podatkowych.

IKZE pozwala odliczyć wpłaty od podstawy podatku PIT (ulga podatkowa w roku wpłaty). Limit 2025: ok. 9 388 zł (14 082 zł dla prowadzących działalność). Przy wypłacie po 65. roku — płacisz tylko 10% zryczałtowanego podatku.

Indeks to syntetyczny wskaźnik pokazujący zachowanie grupy spółek. WIG20 = 20 największych spółek GPW. S&P 500 = 500 największych USA. MSCI World = ~1 500 spółek z 23 krajów.

Inflacja to ogólny wzrost cen, przez który za tę samą kwotę możesz kupić mniej dóbr. Banki centralne celują w inflację ~2%. Wysoka inflacja niszczy siłę nabywczą oszczędności trzymanych w gotówce — dlatego warto inwestować.

IPO to moment, gdy spółka po raz pierwszy sprzedaje akcje publicznym inwestorom i wchodzi na giełdę. Poprzedzone jest procesem roadshow, wyceną i zapisami. IPO-inwestowanie jest ryzykowne — spółki często wyceniane są wysoko przez banki inwestycyjne.

Rachunek wyników pokazuje jak spółka zarabia i ile wydaje w danym okresie. Kluczowe linie: przychody → zysk brutto (po kosztach własnych) → EBIT → zysk netto. Publikowany co kwartał i rocznie.

Junk Bonds (high-yield bonds) to obligacje korporacyjne o ratingu poniżej BBB- (S&P) — emitowane przez spółki z wyższym ryzykiem bankructwa. Oferują wyższe odsetki jako rekompensatę za ryzyko.

Kapitalizacja = liczba akcji × cena akcji. Ile rynek „wycenia” całą spółkę. Mega cap (>200 mld $), Large cap (10–200 mld), Mid cap (2–10 mld), Small cap (<2 mld). Mniejsze spółki — wyższe ryzyko i potencjał.

Kapitalizacja odsetek to częstotliwość dopisywania odsetek do kapitału (dziennie, miesięcznie, rocznie). Im częstsza kapitalizacja — tym wyższy efektywny zysk. Fundament procentu składanego.

Korelacja mierzy powiązanie między ruchami cen dwóch aktywów. Od -1 do +1. Korelacja +1: poruszają się identycznie. Korelacja -1: poruszają się odwrotnie. 0: brak powiązania. Dobra dywersyfikacja łączy aktywa o niskiej lub ujemnej korelacji.

Short selling polega na pożyczeniu akcji, sprzedaniu ich po aktualnej cenie i odkupieniu taniej w przyszłości. Zysk = różnica cen. Ryzyko: teoretycznie nieograniczone (cena może rosnąć bez końca).

Kryptowaluta to zdecentralizowana cyfrowa waluta działająca na blockchainie. Nie jest kontrolowana przez żaden rząd ani bank centralny. Bitcoin to pierwsza i największa. Rynek krypto charakteryzuje się ekstremalną zmiennością.

Kupon to regularna płatność odsetek od wartości nominalnej obligacji. Obligacja 3-letnia z nominalną wartością 1000 zł i kuponem 5% wypłaca 50 zł rocznie (lub 25 zł co pół roku) przez 3 lata, a na koniec zwraca 1000 zł.

Dźwignia pozwala kontrolować pozycję wartą wielokrotność Twojego kapitału. Dźwignia 1:10 = 1000 zł kontroluje pozycję 10 000 zł. Zyski i straty liczone od pełnej pozycji — możesz stracić więcej niż zainwestowałeś.

Long to standardowa pozycja inwestora — kupujesz akcję oczekując wzrostu jej ceny. „Jesteś long na Apple” = posiadasz akcje Apple i zarabiasz gdy rosną. Przeciwieństwo shorta.

MACD (Moving Average Convergence Divergence) to wskaźnik AT pokazujący relację między dwiema średnimi kroczącymi EMA (12 i 26 dni). Sygnał kupna: linia MACD przecina linię sygnału od dołu. Sprzedaży: od góry.

Margin to kwota którą musisz wpłacić jako zabezpieczenie przy handlu z dźwignią. Jeśli pozycja traci, broker może zażądać dopłaty (margin call). Jeśli nie dopłacisz — broker automatycznie zamknie pozycję.

Margin Call następuje gdy wartość Twojej pozycji spada poniżej wymaganego poziomu depozytu. Broker wzywa do dopłaty — jeśli tego nie zrobisz w terminie, pozycja jest przymusowo zamykana ze stratą.

Marża netto = zysk netto ÷ przychody × 100%. Ile groszy zysku zostaje z każdego złotego przychodu. Zależy bardzo od sektora — supermarkety mają 1–3%, software’owe spółki 20–40%.

Maximum Drawdown (MDD) mierzy największy spadek wartości portfela od historycznego szczytu do kolejnego dna. Kluczowa miara ryzyka — mówi, jak dużej straty musiałeś doświadczyć trzymając dany instrument.

Termin Warrena Buffetta. Moat to strukturalna przewaga chroniąca spółkę przed konkurencją: marka (Coca-Cola), efekt sieci (Visa), koszty zmiany (Microsoft), patenty (farmaceutyki), skala (Amazon).

SMA (Simple Moving Average) = średnia cena z ostatnich N sesji. EMA (Exponential) przywiązuje większą wagę do nowszych danych — szybciej reaguje na zmiany. Używane do identyfikacji trendów i sygnałów.

NAV = (aktywa funduszu − zobowiązania) ÷ liczba jednostek. Cena po której kupujesz/sprzedajesz jednostki funduszu. W ETF-ach NAV jest wyliczany na bieżąco — cena rynkowa ETF powinna być bliska NAV (arbitraż to zapewnia).

Obligacja to pożyczka udzielana emitentowi (państwu lub firmie) w zamian za regularne odsetki (kupony) i zwrot kapitału w terminie wykupu. Bezpieczniejsza niż akcje, ale niższy potencjalny zwrot.

Obligacja skarbowa to dług emitowany przez państwo — uważany za najbezpieczniejszy instrument finansowy (poza gotówką). W Polsce: obligacje detaliczne przez obligacjeskarbowe.pl, hurtowe przez KDPW.

OIPE (PEPP – Pan-European Personal Pension Product) to przenośny produkt emerytalny działający w całej UE. Możesz zabrać go przy przeprowadzce do innego kraju UE. W Polsce dopiero raczkuje — ograniczona oferta.

Opcja Call = prawo do kupna aktywa po cenie wykonania (strike price). Zarabia gdy aktywo rośnie. Opcja Put = prawo do sprzedaży — zarabia gdy spada. Za to prawo płacisz premię opcyjną. Opcje mogą wygasnąć bezwartościowo.

Order Book to lista wszystkich oczekujących zleceń: po lewej kupujący (bid), po prawej sprzedający (ask). Różnica między najlepszą ofertą kupna i sprzedaży to spread. Płynne spółki mają wąski spread.

P/E = cena akcji ÷ EPS. Mówi ile lat zysku „kupujesz”. P/E 15 = płacisz 15-krotność rocznego zysku. Niskie P/E może oznaczać okazję lub pułapkę wartości. Wysokie P/E = rynek oczekuje wzrostu.

P/BV = cena akcji ÷ wartość księgowa na akcję. P/BV < 1 = kupujesz spółkę poniżej wartości jej majątku — potencjalnie okazja lub sygnał problemów. Popularny przy bankach (PKO BP, Pekao) i spółkach przemysłowych.

PEG = P/E ÷ roczne tempo wzrostu EPS (%). PEG < 1 = spółka może być niedowartościowana względem wzrostu. PEG = 1 = uczciwa wycena. Pozwala porównywać spółki wzrostowe z różnymi tempami wzrostu.

Penny stocks to akcje o bardzo niskiej cenie (zwykle poniżej 1 dolarza lub kilku złotych) i małej kapitalizacji. Niska płynność, szeroki spread, łatwe do manipulacji. Często cel schematów „pump and dump”.

Pip (Percentage in Point) to czwarte miejsce po przecinku kursu walutowego. EUR/USD zmiana z 1,0900 na 1,0901 = 1 pip. Przy dźwigni 1:100, 1 pip na 1 locie standardowym = 10 USD zysku/straty.

PPK to automatyczny program oszczędnościowy: pracownik wpłaca 2% wynagrodzenia, pracodawca 1,5%, państwo 250 zł rocznie + jednorazowo 250 zł. Środki inwestowane w fundusze zdefiniowanej daty. Brak podatku Belki przy wypłacie po 60. roku życia (75% środków).

Podatek Belki = 19% od zysku ze sprzedaży akcji, dywidend i odsetek. Broker polski pobiera go automatycznie (PIT-8C). Broker zagraniczny — musisz sam złożyć PIT-38. Straty z 5 lat poprzednich możesz odliczyć od zysku.

Portfel inwestycyjny to całość Twoich inwestycji — akcje, ETF-y, obligacje, gotówka, kryptowaluty. Dobry portfel jest zdywersyfikowany, dopasowany do horyzontu i tolerancji ryzyka, i regularnie rebalansowany.

Prawo poboru daje dotychczasowym akcjonariuszom pierwszeństwo zakupu nowych akcji w emisji z zachowaniem ich udziału procentowego. Chroni przed „rozmyciem” (dilution). Prawa poboru są notowane na giełdzie i można je sprzedać.

Procent składany to mechanizm, w którym zysk dolicza się do kapitału, a następnie sam zaczyna generować kolejne zyski. Einstein miał go nazywać „ósmym cudem świata”. Im dłuższy horyzont — tym potężniejszy efekt.

Prowizja maklerska to opłata pobierana przy każdej transakcji kupna/sprzedaży. XTB: 0% do 100 000 EUR/msc, potem 0,2%. BOSSA: 0,38% min. 4 zł. Interactive Brokers: od 0,1 USD. Koszty transakcyjne w DCA mają duże znaczenie.

Split to podział akcji — jedna akcja dzieli się na kilka. Split 4:1 = posiadasz 4 razy więcej akcji po 1/4 ceny. Kapitalizacja bez zmian. Celem jest obniżenie ceny jednostkowej i zwiększenie dostępności dla małych inwestorów.

Rating kredytowy to ocena wiarygodności kredytowej nadawana przez agencje (S&P, Moody’s, Fitch). AAA = najwyższa jakość. BBB− = minimalne „investment grade”. Poniżej BB+ = „junk” (śmieciowe). Rating wpływa na koszt pożyczania.

Rebalancing to periodyczne przywracanie docelowej alokacji portfela. Jeśli akcje urosły z 60% do 75% portfela → sprzedajesz nadmiar akcji i dokupujesz obligacje. Dyscyplinuje do „sprzedawania drogo i kupowania tanio”.

RGR (Ramię-Głowa-Ramię) to formacja na wykresie sugerująca odwrócenie trendu wzrostowego. Składa się z trzech szczytów — środkowy (głowa) jest najwyższy, dwa boczne (ramiona) niższe. Przebicie „linii szyi” to sygnał sprzedaży.

ROA = zysk netto ÷ aktywa ogółem × 100%. Pokazuje ile zysku spółka generuje z każdej złotówki aktywów. Przydatny przy porównywaniu spółek z tej samej branży. Banki mają naturalnie niskie ROA (wysoka baza aktywów).

ROE = zysk netto ÷ kapitał własny × 100%. Ile zysku generuje spółka z każdej złotówki zainwestowanej przez akcjonariuszy. ROE powyżej 15% utrzymywane przez wiele lat = silna przewaga konkurencyjna.

ROI = (zysk z inwestycji ÷ koszt inwestycji) × 100%. Podstawowa miara efektywności każdej inwestycji. Nie uwzględnia czasu — CAGR (złożona roczna stopa wzrostu) jest lepsza do porównań wieloletnich.

Rynek pierwotny to miejsce, gdzie spółka po raz pierwszy sprzedaje akcje inwestorom (IPO, SPO). Pieniądze trafiają bezpośrednio do spółki. Po wejściu na giełdę obrót przenosi się na rynek wtórny.

Rynek wtórny to giełda — kupujesz i sprzedajesz akcje innym inwestorom, nie samej spółce. Pieniądze nie trafiają do spółki. GPW, NYSE, NASDAQ — to wszystko rynki wtórne.

RSI to oscylator w skali 0–100. Wartość >70 = rynek „wykupiony” (potencjalny sygnał sprzedaży). Wartość <30 = „wyprzedany” (potencjalny sygnał kupna). Liczy się ze wzrostów i spadków z ostatnich 14 sesji.

SPO to sprzedaż nowych akcji przez spółkę już notowaną na giełdzie w celu pozyskania dodatkowego kapitału. Zwiększa liczbę akcji w obrocie — może „rozmywać” dotychczasowych akcjonariuszy jeśli nie skorzystają z prawa poboru.

Staking polega na blokowaniu kryptowalut (np. ETH, SOL) w protokole Proof of Stake w celu walidacji transakcji. W zamian otrzymujesz nagrody (odsetki). Ethereum staking daje ok. 3–5% rocznie w ETH.

Stop Loss to zlecenie automatycznie sprzedające akcje gdy cena spadnie do ustalonego poziomu. Chroni przed katastrofalnymi stratami. Kluczowy element zarządzania ryzykiem przy trading.

Dividend Yield = (dywidenda roczna na akcję ÷ cena akcji) × 100%. Ile % dostajesz z samych dywidend. Bardzo wysoki yield (>8%) bywa „pułapką dywidendową” — może oznaczać że kurs mocno spadł lub dywidenda jest niezrównoważona.

Stopy procentowe to „cena pieniądza” — podstawowe narzędzie polityki monetarnej banku centralnego (NBP, Fed, EBC). Wysokie stopy → drogi kredyt → hamowanie inflacji. Niskie stopy → tani kredyt → stymulowanie gospodarki.

Wsparcie to poziom cenowy, gdzie popyt historycznie był wystarczający żeby zatrzymać spadki. Gdy cena zbliża się do wsparcia — kupujący wchodzą na rynek. Przebicie wsparcia w dół to sygnał pogłębienia spadków.

Swap to kontrakt, w którym dwie strony wymieniają określone przepływy finansowe w przyszłości. Najczęstszy: Interest Rate Swap (IRS) — wymiana stałej stopy procentowej na zmienną. Używany do hedgingu ryzyka stopy procentowej.

Świeca japońska pokazuje 4 informacje: otwarcie, zamknięcie, szczyt i dno sesji. Zielona (biała) świeca = kurs wzrósł. Czerwona (czarna) = kurs spadł. „Knot” to ruch poza zakres otwarcia-zamknięcia. Podstawa analizy technicznej.

Buyback to program odkupu własnych akcji przez spółkę — zmniejsza ich liczbę w obrocie, co zwiększa EPS i wartość na akcję. Alternatywa lub uzupełnienie dywidendy. Korzystny podatkowo (brak automatycznego podatku Belki jak przy dywidendzie).

W Polsce możesz odliczać straty z inwestycji od przyszłych zysków przez 5 lat podatkowych. Maksymalnie 50% straty w jednym roku. Kluczowe: straty z akcji odliczasz od zysków z akcji (nie np. od odsetek).

Take Profit to zlecenie automatycznie realizujące zysk gdy cena osiągnie ustalony poziom. Uzupełnienie Stop Loss — razem tworzą kompletny plan zarządzania transakcją. Stosunek Risk/Reward: TP/SL powinien wynosić min. 2:1.

TER to całkowity wskaźnik kosztów funduszu lub ETF — pobierany automatycznie z aktywów. Nie płacisz go bezpośrednio, ale zmniejsza wartość jednostki. ETF: 0,07–0,50%. Aktywne fundusze TFI: 1,5–2,5% rocznie.

Trend wzrostowy: seria wyższych szczytów i wyższych dołków. Trend spadkowy: seria niższych szczytów i niższych dołków. Trend boczny: konsolidacja — kurs porusza się w wąskim zakresie. „Trend is your friend” — handlowanie z trendem zwiększa prawdopodobieństwo sukcesu.

Commodities to fizyczne dobra: energetyczne (ropa, gaz), metale (złoto, srebro, miedź), rolne (pszenica, kukurydza, kawa). Handlowane przez futures lub ETF. Złoto często służy jako „bezpieczna przystań” w kryzysach.

VIX (CBOE Volatility Index) mierzy oczekiwaną zmienność S&P 500 w ciągu następnych 30 dni na podstawie cen opcji. VIX <20 = spokojny rynek. VIX >30 = wysoki strach. VIX >50 = panika (COVID marzec 2020: VIX = 80).

Zmienność to statystyczna miara zakresu wahań ceny — zwykle wyrażona jako odchylenie standardowe zwrotów. Wysoka zmienność = duże wahania (Bitcoin, small caps). Niska = stabilna cena (obligacje skarbowe, duże blue chipy).

WZA to coroczne spotkanie, na którym akcjonariusze głosują: zatwierdzenie sprawozdań, podział zysku (dywidenda), wybór rady nadzorczej. Jedna akcja = jeden głos (w akcjach zwykłych). Akcjonariusz mniejszościowy może uczestniczyć.

Wartość księgowa = aktywa − zobowiązania = kapitał własny akcjonariuszy. Teoretycznie ile dostaliby akcjonariusze gdyby spółkę zlikwidowano i sprzedano wszystkie aktywa. Podstawa wskaźnika P/BV.

Wstęgi Bollingera to trzy linie: środkowa SMA(20) oraz górna i dolna oddalone o 2 odchylenia standardowe. Gdy cena dotyka górnej wstęgi = potencjalne wykupienie. Dolnej = potencjalne wyprzedanie. Zwężanie wstęg = wyciszenie przed wybiciem.

Wskaźniki finansowe to relacje matematyczne między pozycjami sprawozdań. Grupy: wycenowe (P/E, P/BV, EV/EBITDA), rentowności (ROE, ROA, marże), płynności (Current ratio), zadłużenia (Debt/EBITDA), dywidendowe (Yield, Payout ratio).

Breakout to przebicie istotnego poziomu (oporu, wsparcia, linii trendu) potwierdzone wzrostem wolumenu. Sygnał kontynuacji ruchu w kierunku wybicia. Fałszywe wybicie (bull/bear trap) = cena przebija poziom, ale szybko wraca.

Wolumen to liczba akcji (lub wartość) przeniesionych w danym czasie. Wysoki wolumen potwierdza trend — wybicie z konsolidacji przy wysokim wolumenie jest bardziej wiarygodne. Niski wolumen może oznaczać słaby sygnał.

Cold Wallet (portfel sprzętowy) to fizyczne urządzenie (np. Ledger, Trezor) przechowujące klucze prywatne do kryptowalut offline — poza zasięgiem hakerów. Najstandardsza metoda bezpiecznego przechowywania większych ilości krypto.

CEX (Centralized Exchange): Binance, Coinbase, Kraken — scentralizowane, wygodne, KYC wymagane, ryzyko upadku. DEX (Decentralized Exchange): Uniswap, dYdX — smart kontrakty, bez pośrednika, ale wyższy próg wejścia.